Cách làm mái tôn giấu máng được nhiều gia đình quan tâm khi xây nhà phố, nhà ống hoặc cải tạo mái vì vừa giúp thoát nước mưa, vừa giữ được vẻ ngoài gọn gàng cho công trình. Tuy nhiên, kiểu mái này đòi hỏi thi công cẩn thận hơn mái tôn thông thường. Nếu máng quá nhỏ, độ dốc không hợp lý hoặc xử lý mối nối không kín, nước rất dễ tràn ngược vào tường, trần nhà.
Xem thêm: Làm Mái Tôn Tại Hà Nội Trọn Gói
Mái tôn giấu máng là gì?
Mái tôn giấu máng là kiểu mái trong đó hệ thống máng thu nước mưa được bố trí ở vị trí khuất tầm nhìn. Máng có thể nằm phía sau tường chắn mái, nằm giữa hai mái dốc hoặc được đặt âm bên trong kết cấu mái.
Khi trời mưa, nước trên bề mặt tôn chảy theo độ dốc xuống máng, sau đó được dẫn vào phễu thu và hệ thống ống thoát nước. Do máng không lộ ra ngoài nên tổng thể công trình nhìn gọn và hiện đại hơn.
Kiểu mái này thường được sử dụng cho:
- Nhà phố có mặt tiền hiện đại.
- Nhà ống xây sát hai bên.
- Nhà cải tạo cần che phần mái phía sau tường chắn.
- Công trình muốn hạn chế máng xối lộ ra mặt tiền.
- Mái tôn có thiết kế dốc về một phía hoặc hai phía.
Nhiều người thường gọi chung là mái tôn giấu mái, mái tôn giấu máng hoặc mái tôn có máng xối âm. Thực tế, các cách gọi có thể khác nhau nhưng nguyên lý chung vẫn là thu nước mưa vào một hệ máng nằm khuất bên trong công trình.
Ưu điểm của mái tôn giấu máng
Ưu điểm dễ nhận thấy nhất của kiểu mái này là tính thẩm mỹ. Phần tôn và máng xối được che phía sau tường hoặc diềm mái nên khi nhìn từ bên ngoài sẽ không thấy hệ thống thoát nước lộ thiên.
Ngoài ra, mái tôn giấu máng còn có một số lợi thế như:
- Phù hợp với kiến trúc nhà phố hiện đại.
- Chủ động hướng nước mưa về vị trí thoát mong muốn.
- Hạn chế nước chảy trực tiếp xuống mặt tiền.
- Không cần bố trí máng xối nhô ra ngoài ranh giới nhà.
- Dễ kết hợp với tường chắn mái, lam trang trí hoặc hệ ốp mặt tiền.
Tuy nhiên, do máng nằm khuất bên trong nên việc thi công phải kỹ hơn. Khi xảy ra rò rỉ hoặc tắc nghẽn, việc kiểm tra cũng khó hơn máng xối treo bên ngoài.
Cấu tạo mái tôn giấu máng gồm những gì?
Một hệ mái tôn giấu máng thường gồm các bộ phận chính sau:
Khung kèo và xà gồ
Khung kèo là phần chịu lực chính của mái. Tùy diện tích mái và khẩu độ công trình, thợ có thể sử dụng thép hộp, thép hình hoặc hệ kèo thép phù hợp.
Xà gồ được bố trí phía trên khung kèo để đỡ tấm tôn. Khoảng cách xà gồ cần phù hợp với loại tôn và chiều dày vật liệu, tránh trường hợp khoảng cách quá lớn làm mái bị võng.
Tấm tôn lợp
Có thể sử dụng tôn lạnh, tôn màu, tôn cách nhiệt hoặc tôn PU tùy nhu cầu. Với nhà ở, nhiều gia đình ưu tiên tôn cách nhiệt để giảm nóng và giảm tiếng ồn khi trời mưa.
Máng xối âm
Đây là bộ phận quan trọng nhất của mái tôn giấu máng. Máng thường được gia công bằng tôn mạ, inox hoặc kết hợp với sê nô bê tông.
Kích thước máng cần được tính theo diện tích mái và lượng nước cần thoát, không nên chọn theo cảm tính.
Phễu thu và ống thoát nước
Nước trong máng được gom về phễu thu rồi dẫn xuống đường ống đứng. Nếu mái có diện tích lớn, có thể cần nhiều hơn một điểm thoát để tránh nước tập trung quá nhiều vào một vị trí.
Tường chắn hoặc diềm che mái
Phần này có nhiệm vụ che khuất tấm tôn và máng nước khi nhìn từ bên ngoài. Đồng thời, nó cũng góp phần hoàn thiện hình thức kiến trúc của công trình.
Chuẩn bị vật liệu khi làm mái tôn giấu máng
Trước khi thi công, cần chuẩn bị đầy đủ vật liệu để tránh phải thay đổi thiết kế giữa chừng.
Một số vật tư thường sử dụng gồm:
- Thép hộp hoặc thép hình làm khung.
- Tôn lợp mái.
- Tôn mạ hoặc inox gia công máng xối.
- Phễu thu nước.
- Ống thoát nước mưa.
- Vít bắn tôn có gioăng cao su.
- Keo hoặc vật liệu chống thấm chuyên dụng.
- Tấm úp tường, diềm mái và phụ kiện liên kết.
Nếu máng nằm ở vị trí khó sửa chữa sau này, nên ưu tiên vật liệu có độ bền tốt và hạn chế tối đa số lượng mối nối.
Cách làm mái tôn giấu máng đúng kỹ thuật
Dưới đây là quy trình thường được áp dụng khi thi công mái tôn giấu máng cho nhà dân dụng.
Bước 1: Khảo sát và xác định hướng thoát nước
Trước tiên cần đo chiều dài, chiều rộng mái, cao độ tường, vị trí khung và hướng nước mưa sẽ chảy.
Đây là bước rất quan trọng vì nếu xác định sai hướng thoát, khi đã dựng khung và lợp tôn sẽ rất khó điều chỉnh.
Cần xác định rõ:
- Mái dốc về một bên hay hai bên.
- Máng đặt ở đâu.
- Đường ống thoát nước đi xuống vị trí nào.
- Nước sau khi xuống ống sẽ đấu vào hệ thống thoát nào.
Nếu là nhà cải tạo, cũng cần kiểm tra khung mái cũ có còn chắc chắn hay không trước khi tận dụng.
Bước 2: Tạo độ dốc cho mái
Mái tôn bắt buộc phải có độ dốc để nước mưa tự chảy về phía máng.
Cách tính độ dốc có thể hiểu đơn giản như sau:
Độ dốc mái = Chênh lệch chiều cao / Chiều dài mái × 100%
Ví dụ, nếu mái dài 5m và đầu cao chênh đầu thấp 50cm thì độ dốc tương đương khoảng 10%.
Con số này chỉ mang tính minh họa. Khi thi công thực tế cần căn cứ vào loại tôn, chiều dài mái và điều kiện công trình.
Điều quan trọng là không để mái quá phẳng vì nước thoát chậm, dễ đọng tại vị trí chồng mí hoặc bị gió tạt ngược.
Bước 3: Gia công và lắp khung mái
Sau khi xác định cao độ, tiến hành gia công hệ kèo và xà gồ.
Khung phải được lắp chắc chắn, đúng độ dốc và không bị vênh. Các mối hàn cần được kiểm tra kỹ, sau đó vệ sinh và sơn chống gỉ nếu sử dụng thép thông thường.
Đặc biệt tại khu vực đặt máng, cần bố trí hệ đỡ đủ cứng. Khi trời mưa lớn, lượng nước nằm trong máng có thể tạo ra tải trọng đáng kể. Nếu giá đỡ yếu, máng có thể võng xuống và giữ nước.
Bước 4: Gia công và lắp máng xối
Máng xối nên được gia công theo kích thước thực tế của mái. Với nhà ở, chiều rộng máng thường được lựa chọn dựa trên diện tích mái và lưu lượng nước cần thoát.
Không nên mặc định máng rộng 20cm hay 30cm sẽ phù hợp với mọi công trình. Mái càng lớn thì lượng nước dồn về máng càng nhiều.
Khi lắp máng cần chú ý:
- Đáy máng phải có độ dốc về phía phễu thu.
- Không để đáy máng bị võng.
- Mối nối phải kín.
- Thành máng phải đủ cao để hạn chế nước tràn.
- Cần tính đến khả năng vệ sinh máng sau này.
Nếu dùng máng inox, nên hạn chế chia thành quá nhiều đoạn nhỏ vì càng nhiều mối nối thì nguy cơ rò nước càng cao.
Bước 5: Lắp ống thoát nước
Phễu thu nước được đặt tại điểm thấp nhất của máng. Từ đây nước sẽ chảy xuống hệ thống ống đứng.
Đường kính ống cần phù hợp với lượng nước mà mái thu được. Với mái nhỏ có thể sử dụng một đường thoát, nhưng mái lớn hoặc mái thu nước từ nhiều phía có thể cần bố trí thêm ống.
Một chi tiết nên được quan tâm là đường thoát tràn. Trong trường hợp ống chính bị tắc do lá cây hoặc rác, nước cần có một lối thoát dự phòng ra ngoài thay vì dâng cao rồi tràn vào nhà.
Bước 6: Lợp tôn
Sau khi máng và khung đã được căn chỉnh, tiến hành lợp tôn.
Tấm tôn phải được đặt đúng hướng, chồng mí theo yêu cầu và bắt vít chắc chắn vào xà gồ.
Khi bắn vít cần lưu ý:
- Sử dụng vít có gioăng cao su.
- Không siết vít quá mạnh làm biến dạng gioăng.
- Không để vít quá lỏng.
- Hạn chế bắn sai vị trí rồi tháo ra vì lỗ vít cũ dễ gây rò nước.
Phần mép tôn phía dưới cần đưa nước vào lòng máng một cách tự nhiên. Không nên để mép tôn quá ngắn khiến nước bị tạt vào tường, nhưng cũng không nên kéo quá sâu gây khó vệ sinh máng.
Bước 7: Xử lý chống thấm
Những vị trí tiếp giáp giữa mái tôn, tường chắn, máng và phễu thu là nơi dễ xảy ra rò rỉ nhất.
Cần kiểm tra kỹ:
- Mối nối giữa các đoạn máng.
- Khu vực phễu thu nước.
- Điểm mái tiếp giáp tường.
- Vít xuyên qua tấm tôn.
- Các góc gấp của máng.
Nhiều công trình bị dột vì thợ chỉ bơm keo vào vị trí hở mà không xử lý đúng nguyên nhân. Keo chỉ là một phần của giải pháp chống thấm, không thể thay thế cho cấu tạo mái và hướng thoát nước hợp lý.
Bước 8: Xả nước kiểm tra
Sau khi hoàn thành, nên vệ sinh sạch rác, mạt sắt và vật liệu còn sót lại trong máng rồi tiến hành xả thử nước.
Khi thử cần kiểm tra:
- Nước có chảy hết về phễu thu không.
- Có vị trí nào bị đọng nước hay không.
- Mối nối máng có bị rò không.
- Ống thoát có thoát nước nhanh không.
- Nước có tràn ra ngoài thành máng không.
Nếu phía dưới có trần thạch cao hoặc trần kín, nên thử nước kỹ trước khi hoàn thiện trần.
Làm máng xối âm bằng inox hay tôn?
Đây là vấn đề khá nhiều gia chủ phân vân.
Máng xối inox
Inox có khả năng chống ăn mòn tốt, phù hợp với những vị trí thường xuyên tiếp xúc với nước. Đặc biệt với hệ máng được che kín, khó tiếp cận để sửa chữa thì inox là phương án đáng cân nhắc.
Nhược điểm là chi phí gia công thường cao hơn tôn mạ.
Máng xối tôn mạ
Tôn mạ có ưu điểm dễ gia công và chi phí hợp lý. Nếu sử dụng vật liệu tốt, thi công đúng kỹ thuật và bảo dưỡng định kỳ thì vẫn có thể sử dụng hiệu quả.
Tuy nhiên, cần chú ý các mép cắt, mối nối và vị trí thường xuyên đọng nước vì đây là những nơi dễ xuất hiện ăn mòn trước.
Những lỗi thường gặp khi làm mái tôn giấu máng
Trong thực tế, có một số lỗi xuất hiện khá thường xuyên:
Máng quá nhỏ
Máng nhỏ có thể vẫn thoát tốt khi mưa nhẹ nhưng khi mưa lớn, nước dồn về nhanh khiến máng đầy và tràn vào phía trong.
Không tạo độ dốc cho máng
Máng nhìn bằng mắt có vẻ thẳng nhưng nếu không căn cao độ thì có thể xuất hiện điểm võng. Nước đọng lâu ngày vừa gây mùi, vừa làm tăng nguy cơ ăn mòn.
Ống thoát nước quá nhỏ
Máng có lớn nhưng đường ống nhỏ thì nước vẫn không thoát kịp.
Không có đường thoát tràn
Khi phễu thu bị tắc, nước không có chỗ thoát sẽ dâng lên và tìm đường chảy vào tường hoặc trần.
Che kín máng hoàn toàn
Thiết kế quá kín mà không có chỗ kiểm tra sẽ khiến việc vệ sinh và sửa chữa rất khó khăn.
Lưu ý để mái tôn giấu máng bền và ít bị dột
Để hệ mái sử dụng ổn định lâu dài, nên lưu ý một số vấn đề sau:
- Không chọn kích thước máng theo cảm tính.
- Ưu tiên máng ít mối nối.
- Tạo độ dốc rõ ràng cho cả mái và máng.
- Bố trí phễu thu tại vị trí thuận lợi.
- Nên có giải pháp thoát tràn dự phòng.
- Kiểm tra kỹ khu vực mái tiếp giáp tường.
- Vệ sinh máng trước mùa mưa.
- Không để lá cây và rác tích tụ quanh phễu thu.
- Kiểm tra dấu hiệu rỉ sét hoặc bong keo định kỳ.
Đặc biệt, nếu công trình nằm gần cây lớn thì nên kiểm tra máng thường xuyên hơn vì lá cây rất dễ làm nghẹt đường thoát nước.
Mái tôn cũ có thể cải tạo thành mái tôn giấu máng không?
Hoàn toàn có thể trong nhiều trường hợp. Tuy nhiên, trước khi cải tạo cần kiểm tra lại hệ khung, cao độ mái và vị trí thoát nước hiện tại.
Một số công trình chỉ cần bổ sung máng và tường chắn. Nhưng cũng có trường hợp phải nâng khung, thay đổi hướng dốc hoặc thay toàn bộ phần tôn cũ.
Do đó, nên khảo sát thực tế trước khi quyết định phương án thi công. Nếu cố tận dụng kết cấu cũ không phù hợp, chi phí sửa chữa về sau có thể cao hơn so với làm đúng ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp về mái tôn giấu máng
Mái tôn giấu máng có dễ bị dột không?
Nếu thiết kế và thi công đúng thì không. Nguyên nhân gây dột thường đến từ máng quá nhỏ, đường ống bị tắc, mối nối không kín hoặc xử lý vị trí tiếp giáp tường chưa tốt.
Máng xối âm nên rộng bao nhiêu?
Không có một kích thước cố định cho mọi công trình. Chiều rộng và chiều sâu máng cần phụ thuộc vào diện tích mái, lượng nước thu gom và số lượng đường thoát.
Có nên dùng máng inox cho mái tôn giấu máng không?
Có thể. Inox phù hợp với những vị trí khó sửa chữa và yêu cầu độ bền cao. Tuy nhiên chi phí thường cao hơn tôn mạ.
Bao lâu nên vệ sinh máng một lần?
Nên kiểm tra trước mùa mưa và sau những đợt mưa lớn. Nếu nhà gần nhiều cây xanh thì nên kiểm tra thường xuyên hơn.
Xem thêm: Làm mái tôn tại Nam Từ Liêm Uy Tín